Enghraifft o'r canlynol | cytundeb, cytundeb ar yr amgylchedd ![]() |
---|---|
Dyddiad | 16 Medi 1987 ![]() |
Iaith | Tsieineeg ![]() |
Rhagflaenwyd gan | Confensiwn Fienna ar gyfer Diogelu'r Haen Osôn ![]() |
Lleoliad cyhoeddi | Montréal ![]() |
Prif bwnc | disbyddu osôn, clorofflwrocarbon ![]() |
![]() |
Mae Protocol Montreal yn gytundeb rhyngwladol sydd wedi'i gynllunio i ddiogelu'r haen osôn trwy roi'r gorau'n raddol i gynhyrchu nifer o sylweddau sy'n gyfrifol am ddisbyddu'r osôn. Cytunwyd ar eiriad y cytundeb ar 16 Medi 1987, a daeth i rym ar 1 Ionawr 1989.
Ers hynny, mae wedi cael naw adolygiad, yn 1990 (Llundain), 1991 (Nairobi), 1992 (Copenhagen), 1993 (Bangkok), 1995 (Fienna), 1997 (Montreal), 1998 (Awstralia), 1999 (Beijing) a 2016 (Kigali)[1][2][3] O ganlyniad i'r cytundeb rhyngwladol, mae'r twll osôn yn Antarctica yn gwella'n araf.[4] Dyma un o lwyddiannau prin dynoliaeth i atal newid hinsawdd.
Mae rhagamcanion hinsawdd yn dangos y bydd yr haen osôn yn dychwelyd i lefelau 1980 rhwng 2040 (ar draws llawer o'r byd) a 2066 (dros Antarctica).[5][6][7] Oherwydd ei fod wedi'i fabwysiadu a'i weithredu'n eang, fe'i hystyriwyd yn enghraifft o gydweithredu rhyngwladol llwyddiannus. Dywedodd cyn Ysgrifennydd Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig, Kofi Annan, “efallai mai’r cytundeb rhyngwladol unigol mwyaf llwyddiannus hyd yma yw Protocol Montreal”.[8][9] Mewn cymhariaeth, mae cynigion rhannu baich effeithiol a datrysiadau i liniaru gwrthdaro buddiannau lleol wedi bod ymhlith y ffactorau dros y llwyddiant, er bod rheoleiddio byd-eang yn seiliedig ar Brotocol Kyoto wedi methu â gwneud hynny. Yn yr achos hwn o her disbyddu osôn, roedd rheoliadau byd-eang eisoes yn cael eu gosod cyn sefydlu consensws gwyddonol. Hefyd, roedd barn gyffredinol y cyhoedd yn argyhoeddedig o risgiau posibl a oedd ar fin digwydd.
Mae'r ddau gytundeb osôn wedi'u cadarnhau gan 198 o bleidiau (197 o wladwriaethau a'r Undeb Ewropeaidd),[10] gan eu gwneud y cytundebau cyntaf a gadarnhawyd yn gyffredinol yn hanes y Cenhedloedd Unedig.[11]
Mae’r cytundebau gwirioneddol gyffredinol hyn hefyd wedi bod yn hynod o ran hwylusto'r broses llunio polisi ar raddfa fyd-eang, lle nad oedd ond 14 mlynedd wedi mynd heibio rhwng darganfyddiad ymchwil wyddonol sylfaenol (1973) a’r cytundeb rhyngwladol a lofnodwyd (1985 a 1987).